Sáng 25-2, Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TƯ về “Phát triển kinh tế nhà nước” và Nghị quyết số 80-NQ/TƯ về “Phát triển văn hóa Việt Nam” đã được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Việc tổ chức nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai Nghị quyết về Văn hóa cùng với Nghị quyết số 79 về Kinh tế, đã thể hiện một lần nữa quan điểm coi trọng phát triển Văn hóa song song với phát triển Kinh tế của Đảng ta, cùng với mục tiêu “Dân giàu” là một xã hội thực sự “Văn minh”…
Một trong những chỉ tiêu được nghị quyết xác định rõ là: 100% học sinh, sinh viên được giáo dục di sản văn hóa một cách thường xuyên, hiệu quả
[i]. Điều đó đặt ra một yêu cầu cấp thiết: Phải biến di sản từ những "hiện vật ngủ yên" thành dòng máu nóng chảy trong huyết quản thế hệ trẻ, để mạch nguồn di sản văn hóa của dân tộc thấm sâu vào các thế hệ học sinh, sinh viên Việt Nam.
Khi giáo dục di sản thực sự thẩm thấu vào học đường, đó là lúc chúng ta thực hiện thành công việc "cấy gene" bản sắc vào thế hệ trẻ. Một thế hệ giỏi công nghệ, thạo ngoại ngữ nhưng nếu "rỗng chân đế" văn hóa thì chỉ là những bản sao mờ nhạt trong dòng thác toàn cầu hóa. Hiểu về một mái đình, một làn điệu dân ca, những truyền thống, đạo lý của dân tộc không chỉ là học lịch sử, mà là tiếp nhận năng lượng tự tin để bước ra thế giới với vị thế của người có nguồn cội rõ ràng.
Nghị quyết tác động rất rõ đối với việc đào tạo văn hóa, nghệ thuật. Việc ban hành Nghị quyết tạo dấu ấn quan trọng về cơ chế, chính sách, đặc biệt là chế độ đãi ngộ dành cho những người làm công tác giáo dục, đào tạo văn hóa nghệ thuật. Điều này tiếp thêm động lực cho đội ngũ giảng viên, cán bộ, đồng thời mở ra nhiều cơ hội học tập, rèn luyện tốt hơn cho học viên, sinh viên và cả các nghệ sĩ đang thực hành biểu diễn.
Trong mục tiêu của xây dựng và phát triển văn hóa đất nước trong giai đoạn tới, Nghị quyết số 80 đã dành hẳn một nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến công tác tuyển sinh và đào tạo nhân tài cho đất nước, đó là Nghị quyết 80 đã nêu rõ việc tạo điều kiện để học sinh phổ thông được tiếp cận với văn hóa, nghệ thuật từ sớm, coi đây là một nền tảng quan trọng song hành cùng giáo dục và đào tạo nhằm phát triển nhân cách, phát triển con người. Khi các em được tiếp xúc sớm, chúng ta có cơ sở phát hiện, nuôi dưỡng tài năng thực thụ, từ đó tuyển chọn và đào tạo chuyên nghiệp, bài bản, lâu dài. Đây là cơ hội để hình thành nguồn tuyển sinh nghệ thuật dồi dào, chất lượng cho các cơ sở đào tạo.
Nghị quyết 80 cũng đề ra chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa từ lĩnh vực đào tạo cho đến lan tỏa trong đời sống, mở rộng ra trong nước và quốc tế, nhất là trên không gian số. Tầm nhìn này rất phù hợp với bối cảnh hiện nay. Các tài năng nghệ thuật có thể đóng góp cho các đơn vị chuyên nghiệp hoặc có điều kiện hoạt động độc lập, chủ động sáng tạo, liên kết thành các nhóm để đưa sản phẩm văn hóa Việt Nam đến đông đảo công chúng. Đó là động lực mạnh mẽ để thế hệ trẻ phát huy khả năng của mình theo nhiều cách thức đa dạng.
Thời gian qua, nhiều địa phương, cơ quan đã triển khai nhiều mô hình để đưa di sản đến gần hơn với học sinh, sinh viên. Điển hình là mô hình "Trường học di sản" tại Hà Nội, Huế... nơi các tiết học được chuyển hóa thành các buổi thực hành làm đèn lồng, hát bài chòi ngay tại không gian phố cổ; mô hình "Em yêu lịch sử" của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia... đã chứng minh rằng: Khi di sản được kể bằng ngôn ngữ của trải nghiệm, các em sẽ tự nguyện trở thành những sứ giả bảo tồn, phát huy di sản.
Để giáo dục di sản đi vào thực chất và hiệu quả theo tinh thần Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, chúng ta cần những giải pháp mang tính căn cơ, "xoay trục" trong tư duy quản lý. Trước hết, cần xóa bỏ tư duy "môn chính - môn phụ", đưa di sản vào tích hợp liên môn một cách uyển chuyển thay vì tách rời riêng biệt. Ứng dụng công nghệ số, thông qua thực tế ảo (VR) hay 3D Mapping, một học sinh ở vùng sâu, vùng xa cũng có thể chạm tay vào kho tàng di sản quốc gia một cách sống động nhất. Đặc biệt, cần biến di sản thành một thực thể "sống" bằng cách đưa các nghệ nhân-những "báu vật nhân văn sống" vào trường học làm người thầy trực tiếp...
Một điểm nhấn quan trọng khác, thể hiện cam kết chính trị mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước, là sự thay đổi căn bản trong quan niệm về nguồn lực. Nghị quyết khẳng định rõ:
“Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc”[ii].
Cụ thể hóa quan điểm này, Nghị quyết yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa, đồng thời nhấn mạnh việc sử dụng nguồn lực phải có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào ba lĩnh vực đột phá: đào tạo và đãi ngộ nhân tài; phát triển khoa học-công nghệ và chuyển đổi số; đặt hàng các tác phẩm, công trình văn hóa-nghệ thuật có giá trị cao.
Giáo dục di sản cho 100% học sinh, sinh viên là chuẩn bị cho các em một bệ phóng vững chắc bước vào tương lai. Khi một người trẻ biết tự hào về nguồn cội dân tộc, họ sẽ có đủ bản lĩnh để đối thoại với thế giới bằng sự tự tin của một công dân toàn cầu mang tâm hồn Việt. Nghị quyết 80 đã mở đường, giờ là lúc toàn xã hội, đặc biệt là ngành giáo dục, cần bước đi một cách thực tâm và quyết liệt nhất để di sản không chỉ nằm lại ở quá khứ mà thực sự "soi đường cho quốc dân đi" trong hình hài, cốt cách của những thế hệ tương lai./.
